Matrimonio a la italiana

En 1964, De Sica regresa a Nápoles para rodar unha película baseada na obra máis famosa de Eduardo De Filippo, a súa «criatura máis querida», que xa se representara en numerosas ocasións por todo o mundo (en París, por Valentine Tessier; en Nova York, por Katy Jurado), por non falar das miles de representacións nos escenarios italianos, protagonizadas primeiro pola lendaria Titina, irmá de Eduardo, e despois Regina Bianchi. Con todo, prefire (ou non pode, ou non se atreve) non titular a película Filumena Marturano. Polo demais, recórrese a Eduardo para o guión, pero este desaparece de inmediato; da obra encárgase un grupo dos de sempre que deron gloria ao cine italiano recente, e que reestruturan os tres actos da comedia nunha sucesión de flashbacks. O título elixido é precisamente Matrimonio a la italiana: resulta suxestivo, tradúcese ben e reequilibra o peso das estrelas. Sophia e Marcello están na cima da súa carreira, nun bulebule de Óscar e encanto, recentemente saídos da escena do striptease que o propio De Sica orquestrou para eles en Ayer, hoy y mañana. Tamén nos carteis de Matrimonio a la italiana, e non por casualidade, Sophia sorrí con descaro e en negligé.

O reto evidente é transformar a esta Loren, espectacular e de trinta anos, na curtida e dramática Filumena. Para Mastroianni é máis sinxelo: reinventa a Domenico Soriano en clave de canalla entrañable, e móvese con soltura grazas á súa capacidade de sedución, que en Eduardo só era suposta ou xa se desgastara. Só nun momento se mostra realmente sórdido. Acolle a Filumena na súa casa e déixalle claro sen miramentos que só é para que sirva á súa anciá nai, mesmo nas tarefas máis humildes. Ela acepta: sen resignación, con amarga ironía cara a si mesma e cara ao home do que non pode separarse. Sophia Loren está aí, con esa beleza que, en calquera caso, resulta ineludible, pero é coma se o seu corpo absorbese a sordidez destes cuartos, o seu mofo, o seu cheiro. (...) Un gran traballo de interpretación, de dirección de actriz e de escenografía. Os decorados de Carlo Egidi cóntanse entre o máis valioso da película; os ambientes da pequena burguesía da posguerra de Eduardo convértense en interiores ruinosos, cavernosos, atravesados por unha sensación de esmorecemento.

Ao seu redor, Nápoles, actualizada a 1964, parece un lugar estraño e vulgarizado (...). Ao final, ambos se atopan aos pés do Vesubio, nunha paisaxe gris, nunha escena que ten moito de absurdo: dous vellos amantes, que tiveron toda unha vida para repugnarse mutuamente, ceden a un reavivamento do desexo tan repentino como improbable. E, con todo, neste incongruente enlazamento, tan descaradamente ao estilo «italiano-internacional» (Carlo Ponti produce e supervisa), De Sica —que é un gran artista e, ao mesmo tempo, un home de espectáculo perspicaz— fai estalar o sentido das «vidas lanzadas unhas contra outras» de Eduardo.