Fontane Effi Briest

(…) a idea de adaptar Effi Briest estivera na mente do director desde os seus inicios no teatro de acción de Múnic. Inicialmente concebíraa como o seu primeiro proxecto cinematográfico e, cando tres anos máis tarde finalmente conseguiu o financiamento necesario para levala a cabo, o resultado foi a película máis longa e cara de todas as que rodara ata a data: un maxestoso filme en branco e negro ambientado noutra época, rodado nun pequeno número de sets moi ben decorados e cun orzamento que hoxe en día equivalería a máis dun millón de dólares. O que atraeu a Fassbinder de Fontane foi, como el mesmo dixo nunha ocasión, a forma en que o autor «rexeitaba a todo o mundo e atopaba todo alienante e, con todo, loitou toda a súa vida polo recoñecemento». Pero o rexeitamento de Fontane á sociedade —no seu caso, a aristocracia en decadencia da Prusia de finais do século XIX— tiña unha forma moi diferente á de Fassbinder. Os personaxes de Effi Briest ou ben soportan a súa exclusión con toda a dignidade que poden (Effi), renuncian aos seus vínculos coa sociedade por lealdade familiar (os seus pais) ou resígnanse a unha vida de repeticións sen sentido e escasos consolos. (…)

En xeral, as diferenzas máis reveladoras entre a novela Effi Briest e a película Effi Briest adoitan reducirse ao que cada unha deixa sen dicir ou sen mostrar. Case todas as palabras da Effi Briest de Fassbinder —ademais do diálogo, algunhas frases son pronunciadas en voz en off polo propio Fassbinder e outras preséntanse como intertítulos entre escenas— están tomadas directamente da novela. (O título orixinal da película, Fontane Effi Briest, suxire ata que punto Fassbinder consideraba a película como unha especie de tradución directa do libro en lugar dunha adaptación). Pero a narración de Fontane avanza a un ritmo suave e uniforme; só de forma gradual e retroactiva, por exemplo, o lector dáse conta da aventura amorosa de Effi. Fassbinder, pola contra, divide a historia en escenas curtas e illadas, a miúdo separadas por discordantes fundidos a branco. Vin argumentar que estes fundidos teñen por obxecto suavizar —como adoita facerse nos melodramas de Hollywood que Fassbinder admiraba— as lagoas que se forman con cada corte. Con todo, en todo caso, tenden a marcar máis claramente as pausas e elipses da narración. Cada escena créase da nada e desvanécese de novo na nada; o que queda son pezas que de cando en vez encaixan perfectamente, a pesar de —ou quizais debido a— os seus bordos suavizados. (…)

Un dos aspectos máis rechamantes da Effi Briest de Fassbinder é a falta de contacto causal entre as escenas; cada episodio dá a impresión de ocorrer de forma máis ou menos illada. O que provoca este efecto —quizais máis mesmo que eses discordantes fundidos— é a ausencia de impulso interno dentro de cada escena. En 1975, pouco antes de que Effi Briest chegase ás costas estadounidenses, Manny Farber escribiu que «o elemento principal da sintaxe [de Fassbinder]» era «a tensión entre os personaxes e a súa diminuta contorna, similar á dunha casa de bonecas». En Effi, os personaxes fixeron máis ou menos as paces coas súas «contornas cautivas», por usar a expresión de Farber, pero a conta da súa liberdade de movemento e a súa naturalidade de expresión. Os seus xestos son lentos, ritualizados e moi circunscritos, os seus corpos están enmarcados e partidos por portas, celosías, cortinas e superficies reflectoras.

Extractos do artigo homónimo publicado en Film Comment no número de xuño de 2014. Tradución propia.