Banda sonora para un golpe de estado
Soundtrack to a Coup d’Etat
Patrice Lumumba, Louis Armstrong, Nikita Khrushchev, Dizzy Gillespie, Andrée Blouin, Abbey Lincoln, Max Roach, Malcolm X, Nina Simone, John Coltrane, Duke Ellington, Miriam Makeba, Gamal Abdel Nasser, Fidel Castro
- 150 min.
Partindo da influencia dos músicos afroamericanos de jazz como embaixadores culturais dos Estados Unidos nos anos cincuenta e sesenta en África e Asia, Grimonprez monta a ritmo de hard bop unha intricada trama sobre os movementos de descolonización. Centra a súa atención no Congo como territorio de enfrontamento na Guerra Fría, o que derivou no asasinato do seu primeiro presidente como país libre, Patrice Lumumba, e sentou as bases do imperialismo moderno poscolonial. Con diversas filmacións de arquivo editadas con rigor histórico e elaboradas digresións, a fita innova nos grafismos en pantalla, evocadores dos do selo Blue Note e cunha función estética e narrativa alén do simple traslado de información. Un documental tan complexo como ben estruturado, comprometido sen resultar aleccionador.
- Ano:2024
- Países de produción: Bélxica, Francia, Holanda
- Guión: Johan Grimonprez
- Fotografía: Jonathan Wannyn
- Montaxe: Rik Chaubet
- Produtora(s): Onomatopee Films, Warboys Films, Zap-O-Matik, ZKM Karlsruhe, BALDR, RTBF, VRT
-
Crítica do filme
Carlos Losilla (Caimán. Cuadernos de cine)
Tráiler
VOSE
Notas do director
Johan Grimonprez
En 1956, xusto antes de que Ghana se declarase independente, Louis Armstrong actuou ante un auditorio repleto en Accra para, entre outros, Kwame Nkrumah, o futuro presidente de Ghana. Catro anos máis tarde, Armstrong aterrou no Congo durante unha xira organizada polo Departamento de Estado dos EUA. A súa presenza provocou unha tregua espontánea na batalla que se desatou como consecuencia do intento de Bélxica de recuperar o control sobre a súa antiga colonia. Foi unha batalla que comezou apenas unhas semanas despois da cerimonia de independencia. Desde Leopoldville (hoxe Kinshasa), Armstrong viaxou a Katanga para actuar ante as tropas da ONU que se instalaron alí para axudar a expulsar os soldados belgas. Investigacións recentes revelaron que a CIA utilizou a Armstrong como cabalo de Troia en Katanga. Durante a visita de Armstrong, 1500 toneladas de uranio de alta calidade xacían á intemperie en Katanga. Como a CIA temía que a Unión Soviética se decatase, utilizou o concerto de Armstrong como tapadeira para preparar o transporte do uranio aos EUA sen ser detectados. Con todo, Armstrong non foi só un peón involuntario da axenda política estadounidense; houbo momentos nos que o gran intérprete deixou de sorrir e alzou a voz: negouse a tocar ante un público segregado en Sudáfrica e, cando se enviou a Garda Nacional a Little Rock, Arkansas, para impedir a entrada de estudantes negros, Armstrong cancelou a súa xira como embaixador do jazz en Rusia con estas palabras: «Ao Goberno que o leve o demo». (…)
Outra voz destacada no coro polifónico de Banda sonora para un golpe de estado é a de Malcolm X. Despois de que se expulsase a Fidel Castro do seu hotel de Manhattan, Malcolm X convidouno a aloxarse no Hotel Theresa de Harlem. Cando os líderes do Sur Global acudiron a Harlem para visitar a Castro, o Hotel Theresa converteuse no cume dunha ONU alternativa. X referiuse a iso como unha «Conferencia de Bandung» en Harlem. Nun intento por levar aos Estados Unidos ante a corte internacional por violacións dos dereitos humanos, viaxou a África para pedir apoio aos líderes africanos. Foi o propio X quen dixo: «Mentres creamos que debemos arranxar Mississippi antes de preocuparnos polo Congo, nunca arranxaremos Mississippi, non ata que empecemos a darnos conta da nosa conexión co Congo».
Por último, está o que o novelista congolés In Koli Jean Bofane denomina na película un «algoritmo de Congo S.A.» en constante evolución: un algoritmo perfeccionado nalgún lugar entre Washington, Londres, Bruxelas e Kigali, onde Congo S.A. se converteu no provedor mundial de minerais estratéxicos necesarios para levar a guerra ao espazo. A tese de Congo S.A. é que todas as grandes guerras se teñen librado en gran medida grazas aos minerais que proporcionaba o Congo. Na Primeira Guerra Mundial foi o caucho; durante a Segunda Guerra Mundial, o uranio de alta calidade que só se atopaba no Congo naquela época foi esencial para construír as primeiras bombas atómicas que se lanzaron sobre Hiroshima e Nagasaki; en Vietnam foi o cobre das interminables balas que alí se enviaron; e agora, os materiais estratéxicos para levar a guerra ao espazo.
A película converteuse en gran medida nun diálogo e un esforzo colaborativo con Eve Blouin (filla de Andrée Blouin) e In Koli Jean Bofane, quen tan xenerosamente nos permitiron incluír as súas imaxes familiares persoais e películas caseiras, indispensables para construír a poesía íntima da película.
Solicitáronse entrevistas inéditas especialmente para a película. Entre elas atópanse os discursos de Patrice Lumumba, que se crían perdidos, pero que foron descubertos no soto do AfricaMuseum de Bruxelas.